(QNg)-... Tôi đã vượt Trường Sơn, đã qua "biển nước" Đồng Tháp Mười, nhưng vẫn chưa thật gặp lại biển. Nhưng kể từ đó, biển bắt đầu sống trong tôi như muối mặn, như một niềm khao khát. Khao khát biển là khát khao ngày hòa bình, và nếu may mắn trở về, đi dọc đường số 1, thế nào mình cũng gặp biển. Bấy giờ, biển sống trong tôi như một biểu tượng của ngày kết thúc chiến tranh, của ngày đoàn tụ.

Năm lên 8 tuổi, lần đầu tôi mới thấy biển. Biển Qui Nhơn, khi tôi với má tôi xuống tàu Ba Lan đi tập kết ra Bắc. Lần đầu gặp biển, tôi ngợp và sợ. Lại say sóng nữa, nên chỉ mong thoát biển. Sau hai ngày lênh đênh trên biển, con tàu chở chúng tôi cập bến Cửa Hội-Nghệ An. Gọi là cập bến, nhưng tàu đậu tít ngoài xa, chúng tôi phải chuyển sang thuyền nhỏ vào bờ. Kể từ đó, tôi xa biển.    

Hát cùng biển đảo quê hương. Ảnh: Trí Tín

...Tháng 5 năm 1975, từ Sài Gòn mới giải phóng, tôi và nhà thơ Ngô Thế Oanh xuống Vũng Tàu. Tôi đã gặp lại biển! Lòng bồi hồi khó tả khi hai chúng tôi cứ mặc nguyên quần đùi áo may-ô nhào xuống tắm biển. Hóa ra, biển không đáng sợ hay dữ dằn như tôi nghĩ ngày thơ bé. Từng ngọn sóng biển tung bọt trắng xóa, tràn qua chúng tôi. Ngay lúc ấy, biển đã đọng vào ký ức của tôi, để khi đi qua Tuy Hòa cảm xúc về biển đã dâng trào trong tôi "Biển trào lên phút chốc Tuy Hòa"- bài thơ "Phút chốc Tuy Hòa".

Đầu năm 1976, khi về Sơn Mỹ chung sống với bà con và chuẩn bị viết trường ca "Trẻ con ở Sơn Mỹ" song song với trường ca "Những người đi tới biển", tôi đã có hàng tháng trời được sống bên biển.

Hằng ngày, buổi sáng tôi tha thẩn ra bờ biển Mỹ Khê chơi với đám trẻ con làng chài, cùng chung tay kéo lưới với bà con. Dân biển ở đây có kiểu đánh cá gần bờ rất tiện, đó là dùng thuyền bơi ra một đoạn, thả lưới, rồi những người trên bờ bắt đầu kéo lưới. Không cần ở trên thuyền vẫn kéo lưới được, vẫn đánh bắt được cá. Dĩ nhiên, chỉ là những chú cá con vẩn vơ gần bờ. Mỗi lần cùng kéo lưới với bà con tôi cũng được chia một phần. Nhỏ thôi, vì cá đánh được đâu có nhiều! Tôi cười cười và xin biếu lại bà con phần cá của mình. Nhưng các bác "ngư dân trên bờ" này không chịu. Có làm có ăn, đã kéo lưới là được chia phần. Vậy là, chúng tôi quơ lá dương khô, nổi lửa ngay trên bờ cát, luộc mớ cá tuy nhỏ nhưng tươi roi rói, ăn ngọt lừ lừ và… uống rượu. Có lẽ đời tôi chưa bao giờ sung sướng như vậy, khi mình được ăn ngay những chú cá mình vừa góp sức cùng bà con kéo lên từ biển.

Trở về trại sáng tác Quân khu V, tôi bắt tay viết trường ca "Những người đi tới biển" và chuẩn bị tư liệu để viết "Trẻ con ở Sơn Mỹ". Ở trường ca đầu tay của tôi, biển đã chiếm hẳn một chương, chương vĩ thanh "Tới biển". Đó là khúc coda cho trường ca được tôi viết liền một mạch với tất cả niềm hứng khởi như là kết quả của những ngày tôi lang thang trên bờ biển Mỹ Khê-Sơn Mỹ, nhưng lại có nguyên nhân sâu hơn từ khát khao suốt những năm chiến tranh của tôi mong một ngày về với biển:

..."cho anh về với em một buổi sáng thường
đi kéo lưới và đi gánh cá
nói chuyện lợp nhà trồng lại hàng dương
hoa muống biển tím lúc mình xúc động
 anh muốn kêu ngược tiếng hò reo của sóng
 phút này đây anh là của biển rồi"...
                   (Những người đi tới biển)

Có một niềm vui vừa vồ vập vừa nghẹn ngào, ấy là niềm vui khi ta gặp biển, cũng là niềm vui khi ta được "sống cùng nhân dân chết giữa nhân dân". Bởi, nhân dân chính là biển. Và nhân dân không muốn một tấc đất, tấc biển nào của Tổ quốc mình bị mất:

"nơi trộn lẫn mặt trời muối mặn đời ta
Tổ quốc kiên trì nhoài ra phía biển
ôm những quần đảo trong vòng tay thương mến
mắt dõi nhìn hút cánh hải âu bay"  
                (Những người đi tới biển)

Lúc bấy giờ, tôi mới bắt đầu biết chút ít về Hoàng Sa và Trường Sa. Xin thông cảm cho những người lính chúng tôi mới từ rừng ra về sự chậm thông tin này. Nhà thơ Đỗ Nam Cao, bạn cùng đi chiến trường với tôi, cũng có tâm trạng như vậy, khi vào tháng 4 năm 1988 anh đã viết một bài thơ cực kỳ xúc động "Gửi Trường Sa":
"Trường Sa ư với ngày thường xa thật
Đảo ở đâu tôi có hỏi đâu mà”
.................
" Tôi hôn con ghì Trường Sa vào ngực
Bãi đá ngầm cào nát thịt da"

Vâng! Hoàng Sa và Trường Sa đã sống trong ta, là máu thịt của ta. Yêu biển cũng là một quá trình nhận thức. Không chỉ nhận thức về biển, mà cái chính là nhận thức về chủ quyền biển đảo của một đất nước có hơn 3.000km bờ biển cùng hàng trăm hòn đảo và quần đảo. Càng hiểu sâu thì càng yêu lắm, hiểu càng "tới bến" thì yêu càng "tới biển".
Cách đây mấy ngày, tôi được ngồi với "sói biển" Mai Phụng Lưu mà tôi coi như một biểu tượng của tình yêu Hoàng Sa. Anh ngư dân Lý Sơn này quá thật thà, thật như biển. Mai Phụng Lưu hồn nhiên kể với tôi những lần đi đánh cá ở Hoàng Sa, về từng hòn đảo nhỏ, từng rạn san hô nơi "Quần đảo Cát Vàng" mà anh thuộc như thuộc lòng bàn tay mình. Và không chỉ có anh, mà nhiều ngư dân bình dị của đảo Lý Sơn này vẫn cứ quay mũi thuyền trực chỉ Hoàng Sa mỗi khi xuất bến. "Làm như ai dẫn vậy anh à! Cứ xuống thuyền ra khơi là mũi thuyền lại nhằm hướng Hoàng Sa. Có lẽ tổ tiên em vạch đường chỉ lối cho mình, hay vì mình không thể xa cách được Hoàng Sa, nơi tổ tiên mình đã đặt cột mốc chủ quyền ở đó"- anh Lưu bộc bạch.

Quảng Ngãi, cuối tháng 12/2011

"Cứ mỗi ngày, tôi lại học thêm được những bài học từ biển. Cứ mỗi ngày, nhân dân lại cho tôi hiểu sâu hơn về biển. Vì nhân dân cũng là biển, nên khi mình sống giữa nhân dân, là mình đang giữa biển: "lại bắt gặp chân trời ngay trên cát; cả người tôi hòa trong biển vô cùng"
                                                                                                          (Trẻ con ở Sơn Mỹ)"   

Thanh thảo