---

(QNg)- Tỉnh ta có 6 huyện miền núi nằm trong "top" những huyện nghèo nhất của cả nước. Những năm qua, nhiều chương trình hỗ trợ phát triển kinh tế Nhà nước đã làm thay đổi đáng kể bộ mặt của các địa phương này. Tuy nhiên cùng với sự phát triển kinh tế thì một "bài toán khó" cũng đặt ra cho các cấp chính quyền, các địa phương là làm thế nào để nâng cao và ổn định chất lượng dân số trước tình hình gia tăng dân số như hiện nay?

Nặng nề nhiều quan niệm
Về thôn 2, xã Trà Thủy (Trà Bồng), ngay đầu con đường nhỏ vào thôn chúng tôi bắt gặp hơn chục em bé chạy nhảy vui chơi. Cán bộ dân số trẻ Hồ Thị Diễm cho biết: "Ở thôn 2 và xã Trà Thủy này trẻ em nhiều lắm, chỉ có số ít gia đình có 2 con, còn đa số thì con nhiều vô kể". Thấy tôi tròn mắt, chị giải thích rằng: Đồng bào Kor ở Trà Thủy vẫn còn tồn tại quan niệm là không chấp nhận "con một bề" dù trai hay gái.

Nghĩa là một số gia đình có thể dừng lại ở hai con khi đã đủ cả gái lẫn trai; còn một số gia đình nếu chỉ có "một bề" hoặc trai hoặc gái thì "quyết tâm" đẻ đến khi nào có cả "đủ nếp, đủ tẻ" mới thôi. Đây là quan niệm làm đau đầu các cán bộ dân số ở Trà Thủy bởi nó đã ăn sâu và trở thành tập tục của đồng bào Kor nên việc thay đổi là khó hơn "lên trời".

 

Trẻ em tại thôn 2, xã Trà Thuỷ (Trà Bồng).

Còn ở xã Trà Bình (Trà Bồng) thì quan niệm có vẻ "thoáng" hơn, nghĩa là chỉ cần có "thằng cu" để "nối dõi tông đường", chứ không cần phải "đủ gái lẫn trai". Và cũng chính vì vậy mà tỷ lệ sinh con thứ 3 của xã này luôn đứng vào hàng "top đầu" của huyện Trà Bồng  (hơn 12%). Đối với xã mới Ba Giang (Ba Tơ) thì mặc dù ý thức của bà con đồng bào Hrê đã được nâng cao, nhưng quan niệm "có nếp có tẻ" vẫn ăn sâu vào tiềm thức. Ấy vậy nên rất ít gia đình hài lòng với mái ấm gia đình là con một bề, đặc biệt là "bề gái".

Ngay ở xã Long Hiệp - một trong những xã đứng ở vị trí trung tâm của huyện lỵ Minh Long, nhưng vấn đề "con gái con trai" vẫn luôn là "bài toán khó" đối với các cán bộ dân số nơi đây. Chị Trần Thị Mỹ Lan - Giám đốc Trung tâm Dân số - Kế hoạch hóa gia đình huyện Minh Long cho biết: "Thay đổi được quan niệm "trọng nam khinh nữ" của đồng bào Hrê là điều không dễ dàng, bởi nó đã là tập tục của bà con, do đó cần phải có thời gian và kiên nhẫn với chiến dịch "mưa dầm thấm lâu" thì mới mong có kết quả".

Công tác tuyên truyền - còn lắm khó khăn
Mặc dù nhận được sự quan tâm đặc biệt từ các cấp chính quyền, nhưng công tác dân số ở các địa phương miền núi đang vấp phải khá nhiều khó khăn, đặc biệt là điều kiện đi lại, trang thiết bị y tế và nguồn nhân lực. Ở các xã miền núi thì giao thông đi lại trở ngại, đường sá bị xuống cấp, mùa nắng thì CTV dân số còn cố gắng lặn lội tuyên truyền nhưng mùa mưa thì dù có quyết tâm thế nào cũng đành "bó tay".

Như ở xã Ba Thành (Ba Tơ) chỉ với 4 thôn, nên phân bố rải rác và thưa thớt do dân số đông và diện tích khá rộng, vào mùa nắng CTV đã phải lội bộ vài giờ mới đến được một số nơi như Gò Ôn, Bằng Chai (thôn Huy Ba II). Đến mùa mưa lũ thì đường sạt lở, nước ở các sông, suối dâng cao nên đã ảnh hưởng rất lớn đến công tác tuyên truyền của địa phương. Hơn nữa nguồn nhân lực hiện còn quá mỏng (trung bình 1 tuyên truyền viên phải phụ trách 2 thôn, bản, trong khi kiến thức còn nhiều hạn chế, chế độ đãi ngộ chưa thực sự xứng đáng). Vì vậy công tác này đang là vấn đề nan giải.

Một khó khăn nữa là trang thiết bị phục vụ cho công tác chăm sóc sức khỏe sinh sản (CSSKSS) còn thiếu thốn, lạc hậu. Hầu hết chị em thực hiện biện pháp tránh thai hiện đại (đình sản thì phải về tận Trung tâm Y tế huyện hoặc Bệnh viện Đa khoa tỉnh) đã gây tâm lý "ngại" do đường sá đi lại khó khăn, tốn kém. Công tác vận động và tuyên truyền chị em trong độ tuổi sinh đẻ thực hiện các biện pháp tránh thai, tiếp cận với các gói dịch vụ CSSKSS, kiến thức về CSSKSS vị thành niên còn nhiều hạn chế. Lý do là trong những đợt mở chiến dịch cao điểm để tuyên truyền và cấp phát thuốc miễn phí thì bà con không mặn mà, thậm chí không tham gia…

Hệ lụy và giải pháp…
Đúng như lời một số bà con nói  "tôi đẻ tôi nuôi, không liên quan đến cán bộ" nhưng những hệ lụy mà "tôi đẻ tôi nuôi" thì đa số bà con chưa lường hết được. Thứ nhất là về kinh tế, hầu hết những gia đình sinh nhiều con đều rơi vào trường hợp kinh tế eo hẹp, khó khăn, nên nhận thức về vấn đề này còn kém. Do không có điều kiện chăm sóc và nuôi dạy con cái, chất lượng cuộc sống gia đình không đảm bảo, nên tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng ngày càng cao, việc học hành của trẻ em cũng bị hạn chế. Thứ hai là khi tỷ lệ dân số gia tăng mạnh thì xã hội lại phải bỏ ra một khoản chi phí khá lớn cho công tác chăm sóc sức khỏe, bệnh về đường sinh sản gia tăng, các vấn đề dân sinh phải được đảm bảo, chưa kể là mối lo ngại về mất cân bằng giới tính đang đến hồi báo động như hiện nay.

Do đó để ổn định và nâng cao chất lượng dân số, thiết nghĩ cần phải có sự phối hợp đồng bộ và chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và của cả cộng đồng chứ không riêng ngành Dân số. Cần đẩy mạnh công tác tuyên tuyền nhằm thay đổi dần quan niệm và tập tục lạc hậu của đồng bào. Phải cho người dân thấy rằng, dân số ảnh hưởng rất lớn đến xã hội và cộng đồng, chứ không đơn giản là "tôi đẻ tôi nuôi" như ý kiến của bà con. Một điều nữa là cần có chế độ đãi ngộ đối với những tuyên truyền viên, cộng tác viên dân số, bởi đây là lực lượng nòng cốt, đi đầu trong công tác tuyên truyền, vận động. Ngoài ra cần  đầu tư, mua sắm trang thiết bị ở các Trung tâm Y tế xã để tạo thuận lợi cho bà con đến khám, tư vấn và điều trị sức khỏe, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống, giữ vững ổn định chính trị - xã hội của địa phương.